Ceza yargılaması, kişinin özgürlüğünü doğrudan etkileyen tek yargı koludur. Bu nedenle hem soruşturma hem de kovuşturma aşamasında atılan her adımın sonucu vardır: ifadede söylenen bir cümle, süresinde yapılmayan bir itiraz ya da toplanmayan bir delil, dosyanın tamamını etkileyebilir.
Adil Hukuk Bürosu, Bursa Osmangazi'deki Tüze Plaza'da, Bursa Adalet Sarayı'na yakın konumda çalışır. Ceza dosyalarını soruşturma evresinden başlayarak ağır ceza ve asliye ceza yargılamalarında, istinaf ve temyiz aşamalarında takip ederiz. Bu sayfada, ceza yargılamasının aşamalarını ve bu aşamalarda avukatın üstlendiği işi anlattık.
Hukukumuzda "ceza avukatı" ayrı bir unvan değildir; çalışmalarını ceza hukuku alanında yoğunlaştıran avukatı anlatmak için kullanılır. Ceza dosyasında avukat iki sıfattan biriyle yer alır: şüpheli veya sanığı savunuyorsa müdafi, suçtan zarar göreni temsil ediyorsa vekil sıfatıyla.
Uygulamada avukatın işi, dosyanın hangi aşamada olduğuna göre değişir:
Ceza yargılamasında hiçbir avukat sonuç garantisi veremez. Sonuç, delillere ve mahkemenin takdirine bağlıdır; meslek kuralları da sonuç vaadini yasaklar. İlk görüşmede dosyanın durumu ve olası seçenekler açıkça anlatılır.
Soruşturma, bir suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlar ve Cumhuriyet savcısının kamu davası açması ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesiyle sona erer. Bursa'daki soruşturmalar Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür.
Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve belgelerden örnek alabilir. Soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hâllerde savcının istemi üzerine hâkim kararıyla bu yetki kısıtlanabilir; ancak kısıtlama kararı olsa bile şüphelinin ifadesini içeren tutanak, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlere ilişkin tutanaklar her hâlde incelenebilir (CMK m.153).
Soruşturma yalnızca şüphelinin aleyhine olan delillerin toplanmasından ibaret değildir; savcı, şüphelinin lehine olan delilleri de toplamak ve korumakla yükümlüdür. Kamera görüntüsü, HTS kaydı, tanık beyanı gibi lehe deliller zamanında talep edilmezse sonradan elde edilmeleri zorlaşır.
Savcı, yeterli şüphe oluşturacak delil elde ederse iddianame düzenler (CMK m.170). İddianame, mahkeme tarafından on beş gün içinde değerlendirilir; eksiklik varsa iade edilebilir (CMK m.174). Yeterli delil yoksa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir; bu karara karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz yolu açıktır.
Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük nedeniyle Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatılabilir (CMK m.91).
Şüpheli veya sanığın ifadesi alınırken kendisine hakları bildirilir (CMK m.147). Bunların başlıcaları şunlardır:
Uygulamadaki en sık hata: "Nasılsa bir şey yapmadım" düşüncesiyle avukat beklemeden ifade vermek. İfade tutanağı yargılamanın sonuna kadar dosyada kalır; sonradan düzeltilmesi güçtür. İfadeye çağrıldıysanız önce avukatınızla görüşün.
Tutuklama bir ceza değil, koruma tedbiridir. Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir: şüphelinin kaçması ya da kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular, delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ihtimali (CMK m.100). İşin önemi ve beklenen cezaya göre tedbir ölçülü olmalıdır.
Tutuklama kararına itiraz edilebilir. İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren yedi gün içinde yapılır (CMK m.268). Ayrıca tutukluluk süresince her aşamada tahliye talebinde bulunulabilir; tutukluluğun devamı kararları da ayrıca incelenir.
Tutuklama yerine adli kontrol uygulanabilir (CMK m.109): yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme, elektronik kelepçe gibi tedbirler bunlar arasındadır. Savunmanın işi çoğu zaman tutuklamanın kaldırılması ya da adli kontrole çevrilmesi yönünde somut gerekçeler ortaya koymaktır.
Gözaltı ve ifade işlemlerinde süre kısadır. Büromuz Bursa Adalet Sarayı'na yakındır; aynı gün destek verebiliriz.
İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar ve dosya mahkemeye taşınır. Görevli mahkeme, kanunun suç için öngördüğü cezaya göre belirlenir: kural olarak on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda ağır ceza mahkemesi, diğerlerinde asliye ceza mahkemesi görevlidir.
Savunma; iddianameye cevap, tanık dinletme, bilirkişi raporuna itiraz, keşif ve yeni delil talepleri üzerinden kurulur. Usule aykırı elde edilen deliller hükme esas alınamaz; bu nedenle delillerin nasıl elde edildiği ayrıca incelenir.
Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise, kanundaki diğer koşulların da bulunması hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir (CMK m.231). Bu kurumun uygulanıp uygulanmayacağı dosyanın kendi koşullarına bağlıdır.
İlk derece mahkemesinin kararı kesin değildir. Kanun yolu süreleri kısadır ve kaçırılması hâlinde karar kesinleşebilir:
| Aşama | Süre | Nereye |
|---|---|---|
| İstinaf | Hükmün açıklanmasından itibaren 7 gün (CMK m.273) | Bursa Bölge Adliye Mahkemesi |
| Temyiz | Hükmün açıklanmasından itibaren 15 gün (CMK m.291) | Yargıtay |
| Karara itiraz | Öğrenmeden itibaren 7 gün (CMK m.268) | İtirazı inceleyecek merci |
Hüküm yüze karşı açıklanmışsa süre açıklanma tarihinden, yokluğunda verilmişse tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Süreleri takip etmek, kanun yolu dilekçesini gerekçeli biçimde hazırlamak kadar önemlidir.
Büromuzda ceza dosyaları, konuya göre ekipteki avukatlar arasında paylaştırılır. Başlıca çalışma başlıklarımız:
Suçtan zarar gören tarafta da vekillik üstleniyoruz; şikâyet dilekçesinin hazırlanması, davaya katılma ve tazminat talepleri bu kapsamdadır. Tazminat boyutu için tazminat hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Vekâlet ücreti, dosyanın kapsamına ve bulunduğu aşamaya göre ilk görüşmede belirlenir ve yazılı avukatlık sözleşmesine bağlanır. Kararlaştırılan ücret, Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin altında olamaz. Harç, bilirkişi ve tebligat gibi yargılama giderleri vekâlet ücretinden ayrıdır ve ayrıca gösterilir.
Müdafi seçecek durumda olmayanlar için baro tarafından müdafi görevlendirilmesi istenebilir; bu hak ifade ve sorgu aşamasında da kullanılabilir.
Ceza dosyalarında büromuza en çok yöneltilen sorular.
Zorunlu değildir; ancak şüpheli sıfatıyla ifade verirken müdafi yardımından yararlanma hakkınız vardır (CMK m.149). İfade tutanağındaki beyanlar yargılamanın sonuna kadar dosyada kalacağı için, ifadeden önce avukatınızla görüşmeniz önerilir.
Kural olarak yakalama anından itibaren yirmi dört saattir. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatılabilir (CMK m.91).
Evet. İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren yedi gün içinde yapılır (CMK m.268). Ayrıca tutukluluk süresince her aşamada tahliye talebinde bulunulabilir.
Müdafi soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belgelerden örnek alabilir. Soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hâllerde kısıtlama kararı verilebilir; bu durumda dahi ifade tutanağı ve bilirkişi raporları incelenebilir (CMK m.153).
İstinaf başvurusu hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün (CMK m.273), temyiz başvurusu on beş gün içinde yapılır (CMK m.291). Hüküm yokluğunuzda verilmişse süre tebliğ tarihinden işlemeye başlar.
Bursa merkez ilçelerindeki soruşturmalar Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür; kovuşturmalar Osmangazi'deki Bursa Adalet Sarayı'nda bulunan asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinde görülür. İstinaf incelemesi Bursa Bölge Adliye Mahkemesi'nde yapılır.
Evet. Avukat, mesleği sırasında öğrendiği bilgileri saklamakla yükümlüdür (Avukatlık Kanunu m.36). Bu yükümlülük, vekâlet ilişkisi kurulmasa dahi ilk görüşmede paylaşılan bilgileri kapsar.
Hayır. Yargılamanın sonucu delillere ve mahkemenin takdirine bağlıdır; avukatlık meslek kuralları sonuç vaadini yasaklar. İlk görüşmede dosyanın güçlü ve zayıf yönleri açıkça değerlendirilir.